اندومتریوز یک بیماری شایع اما اغلب نادیده گرفتهشده در میان زنان است که در آن بافتی مشابه با پوشش داخلی رحم (اندومتر) در خارج از رحم رشد میکند، که میتواند منجر به درد شدید، مشکلات قاعدگی و حتی ناباروری شود. با وجود اینکه اندومتریوز درمان قطعی ندارد، اما روشهای مختلفی مانند داروهای هورمونی، جراحی و تغییر سبک زندگی میتوانند به مدیریت علائم کمک کنند. آگاهی از این بیماری و تشخیص زودهنگام آن میتواند به درمان سریع تر جلوگیری از عوارض شدیدتر کمک کند. اگر می خواهید در رابطه با این بیماری اطلاعات کاملی به دست آورید، در ادامه مقاله با ما همراه باشید.
اندومتریوز چیست؟
اندومتریوز یک بیماری مزمن و پیچیده است که در آن بافتی مشابه با پوشش داخلی رحم (اندومتر) در خارج از رحم رشد میکند. این بافت میتواند روی تخمدانها، لولههای فالوپ، دیواره لگن و حتی در برخی موارد روی روده و مثانه گسترش یابد. برخلاف بافت اندومتر داخل رحم که هر ماه در طی قاعدگی ریزش میکند، این بافت خارج از رحم راهی برای خروج ندارد، در نتیجه باعث التهاب، چسبندگی و در برخی موارد ایجاد کیستهای دردناک میشود.
این بیماری یکی از دلایل شایع دردهای لگنی و مشکلات باروری در زنان است و میتواند علائمی مانند دردهای شدید قاعدگی، درد هنگام رابطه جنسی، خونریزیهای غیرطبیعی و مشکلات گوارشی ایجاد کند. با اینکه علت دقیق اندومتریوز هنوز مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی، مشکلات سیستم ایمنی و تغییرات هورمونی در ایجاد آن نقش دارند.
در صورتی که هر سوالی در این زمینه دارید، می توانید از دکتر سارا نوروزی بهترین متخصص زنان در تبریز مشاوره بگیرید.
علل بروز اندومتریوز
اندومتریوز یک بیماری پیچیده و چند عاملی است که علت دقیق آن هنوز بهطور کامل مشخص نشده، اما تحقیقات نشان میدهد که عوامل مختلفی میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند. ترکیبی از عوامل ژنتیکی، ایمنی، هورمونی و محیطی در بروز این بیماری نقش دارند. شناخت این علل میتواند به تشخیص زودهنگام و انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند.برخی از مهمترین علل احتمالی این بیماری عبارتاند از:
۱. قاعدگی رتروگراد (برگشتی)
یکی از نظریههای رایج درباره اندومتریوز این است که در دوران قاعدگی، بخشی از خون قاعدگی که حاوی سلولهای اندومتر است، به جای خروج از بدن، از طریق لولههای فالوپ به حفره لگنی بازمیگردد. این سلولها میتوانند به اندامهای دیگر متصل شده و رشد کنند.
۲. عوامل ژنتیکی و وراثت
مطالعات نشان داده است که اندومتریوز در برخی خانوادهها بیشتر دیده میشود. اگر مادر یا خواهر فردی به این بیماری مبتلا باشد، احتمال ابتلای او نیز افزایش مییابد. این موضوع نشان میدهد که ممکن است ژنهای خاصی در بروز این بیماری نقش داشته باشند.
۳. مشکلات سیستم ایمنی
در شرایط طبیعی، سیستم ایمنی باید سلولهای غیرطبیعی را از بین ببرد، اما در برخی زنان مبتلا به اندومتریوز، بدن نمیتواند بهدرستی این سلولهای مهاجر را تشخیص داده و از بین ببرد. نقص در عملکرد سیستم ایمنی میتواند به رشد غیرطبیعی بافت اندومتر در خارج از رحم منجر شود.
۴. تغییرات هورمونی
استروژن یکی از هورمونهای کلیدی در رشد بافت اندومتر است. میزان بالای استروژن در بدن ممکن است باعث تحریک رشد غیرطبیعی این بافت در خارج از رحم شود. به همین دلیل، درمانهای هورمونی یکی از روشهای رایج برای کنترل اندومتریوز هستند.
۵. انتقال سلولی از طریق خون یا لنف
برخی از محققان معتقدند که سلولهای اندومتر ممکن است از طریق جریان خون یا سیستم لنفاوی به نقاط دیگر بدن منتقل شوند و در مکانهای غیرمعمول رشد کنند.
۶. جراحیهای رحمی و سزارین
برخی زنان پس از عملهای جراحی رحم، مانند سزارین یا جراحی فیبروم، دچار اندومتریوز میشوند. در این موارد، احتمال دارد که سلولهای اندومتر در حین جراحی به مناطق دیگر منتقل شده و در آنجا رشد کنند.
۷. عوامل محیطی و سبک زندگی
برخی تحقیقات نشان دادهاند که قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی خاص، مانند دیوکسینها و آلودگیهای زیستمحیطی، ممکن است خطر ابتلا به اندومتریوز را افزایش دهد. همچنین، استرس مزمن و سبک زندگی ناسالم میتواند در تشدید علائم نقش داشته باشد.
بیشتر بخوانید: رابطه جنسی بعد از لاپاراسکوپی
چگونه بفهمیم اندومتریوز داریم؟
اندومتریوز یک بیماری پیچیده است که ممکن است سالها بدون تشخیص باقی بماند، زیرا علائم آن میتواند با سایر مشکلات زنان مرتبط باشد. اگر علائم زیر را تجربه میکنید، ممکن است به اندومتریوز مبتلا باشید و بهتر است برای بررسی دقیقتر به پزشک متخصص مراجعه کنید.
دردهای شدید و غیرطبیعی لگنی
یکی از رایجترین نشانههای اندومتریوز، درد لگنی مداوم است که ممکن است در دوره قاعدگی یا حتی در سایر مواقع نیز احساس شود. این درد میتواند در ناحیه پایین شکم، کمر و حتی پاها گسترش یابد.
قاعدگیهای دردناک و سنگین
اگر دوران قاعدگی شما بسیار دردناک است، بهطوری که نیاز به مصرف مسکنهای قوی دارید یا نمیتوانید فعالیتهای روزانه خود را بهدرستی انجام دهید، ممکن است اندومتریوز داشته باشید. همچنین، خونریزیهای شدید یا طولانیمدت از دیگر علائم احتمالی این بیماری است.
درد هنگام رابطه جنسی
زنان مبتلا به اندومتریوز ممکن است هنگام رابطه جنسی یا بعد از آن احساس درد کنند. این درد معمولاً به دلیل وجود بافت اندومتریال در ناحیه لگن ایجاد میشود.
مشکلات گوارشی و دردهای شکمی
برخی از علائم اندومتریوز شبیه به مشکلات گوارشی مانند سندرم روده تحریکپذیر (IBS) است. نفخ، یبوست، اسهال و درد هنگام اجابت مزاج میتوانند از نشانههای این بیماری باشند، مخصوصاً در دوران قاعدگی.
مشکل در بارداری
اندومتریوز یکی از دلایل شایع ناباروری در زنان است. اگر پس از یک سال تلاش برای بارداری موفق نبودهاید، احتمال دارد که اندومتریوز یکی از دلایل آن باشد.
خستگی مداوم
بسیاری از زنان مبتلا به اندومتریوز از خستگی مزمن شکایت دارند. التهاب ناشی از این بیماری میتواند بدن را تحت تأثیر قرار داده و باعث کاهش انرژی شود.
بیشتر بخوانید: علائم فیبروم رحم
روشهای تشخیص اندومتریوز
- اگر برخی از این علائم را دارید، بهتر است برای تشخیص دقیق به پزشک مراجعه کنید. روشهای تشخیصی شامل:
- معاینه لگنی: برای بررسی تودههای غیرطبیعی
- سونوگرافی: برای مشاهده کیستهای مرتبط با اندومتریوز
- MRI: برای بررسی دقیقتر بافتها
- لاپاراسکوپی: که دقیقترین روش تشخیص است و از طریق یک جراحی کوچک در شکم انجام میشود.
روشهای درمان اندومتریوز
اندومتریوز درمان قطعی ندارد، اما روشهای مختلفی برای کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری وجود دارد. درمان مناسب بسته به شدت علائم، سن بیمار و برنامه بارداری او متفاوت است. در ادامه به مهمترین روشهای درمان اندومتریوز میپردازیم.
۱. درمان دارویی (کنترل هورمونی)
یکی از روشهای رایج برای کنترل اندومتریوز، استفاده از داروهای هورمونی است که میتوانند رشد بافت اندومتر را کاهش داده و علائم را تسکین دهند. این داروها شامل قرصهای ضدبارداری ترکیبی، پروژسترون، داروهای آگونیست GnRH و داروهای ضدالتهاب هستند. این داروها باعث کاهش سطح استروژن در بدن میشوند که میتواند از رشد بافت اندومتریوز جلوگیری کند.
بااینحال، درمان دارویی یک راهکار موقت است و پس از قطع دارو، علائم ممکن است مجدداً ظاهر شوند. برخی از داروهای هورمونی میتوانند عوارض جانبی مانند گرگرفتگی، تغییرات خلقی و کاهش تراکم استخوان را به همراه داشته باشند، بنابراین انتخاب این روش نیاز به مشورت با پزشک دارد.
۲. جراحی (لاپاراسکوپی و لاپاراتومی)
برای زنانی که علائم شدید دارند یا به درمانهای دارویی پاسخ نمیدهند، جراحی یک گزینه درمانی مهم محسوب میشود. روش لاپاراسکوپی اندومتریوز یکی از کمتهاجمیترین جراحیها برای حذف یا سوزاندن بافتهای اندومتریوز است. در این روش، پزشک از طریق برشهای کوچک در شکم و با استفاده از دوربین لاپاراسکوپ، بافتهای غیرطبیعی را برمیدارد.
در موارد شدیدتر، جراحی باز یا لاپاراتومی ممکن است انجام شود. در شرایطی که اندومتریوز بسیار پیشرفته باشد و سایر روشها بیتأثیر باشند، پزشک ممکن است هیسترکتومی (برداشتن رحم) را پیشنهاد کند، اما این روش برای زنانی که هنوز قصد بارداری دارند، توصیه نمیشود.
۳. تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی
اصلاح رژیم غذایی و تغییر سبک زندگی میتواند به کاهش علائم اندومتریوز کمک کند. مصرف غذاهای ضدالتهابی مانند سبزیجات، میوهها، ماهیهای چرب و مغزیجات میتواند التهاب را کاهش داده و علائم بیماری را کنترل کند. در مقابل، مصرف غذاهای فراوریشده، قندهای مصنوعی و لبنیات پرچرب ممکن است علائم را تشدید کند.
همچنین، فعالیت بدنی منظم، مدیریت استرس و خواب کافی میتوانند به کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی کمک کنند. ورزشهایی مانند یوگا و پیادهروی، علاوه بر افزایش گردش خون در لگن، میتوانند استرس و التهاب بدن را کاهش دهند.
۴. روشهای درمانی مکمل (مانند طب سنتی و فیزیوتراپی)
برخی زنان مبتلا به اندومتریوز از روشهای طب مکمل برای کنترل علائم استفاده میکنند. طب سوزنی، مصرف گیاهان دارویی مانند زنجبیل و زردچوبه، و ماساژ درمانی میتوانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند. البته، این روشها جایگزین درمان پزشکی نیستند و باید زیر نظر پزشک انجام شوند.
فیزیوتراپی لگن نیز میتواند در کاهش درد ناشی از اندومتریوز مؤثر باشد. این روش شامل تمرینهای خاصی است که به بهبود عملکرد عضلات لگنی کمک کرده و درد ناشی از چسبندگیهای اندومتریوز را کاهش میدهد.
جمعبندی
درمان اندومتریوز به شرایط فرد بستگی دارد و ممکن است ترکیبی از روشهای دارویی، جراحی و تغییر سبک زندگی باشد. تشخیص زودهنگام و انتخاب روش درمانی مناسب میتواند به کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند.