کیست شکلاتی؛ آیا همیشه نیاز به جراحی دارد؟

کیست شکلاتی، که به نام اندومتریوم، شناخته می‌شود، یکی از مشکلات شایع تخمدانی است که در آن بافتی مشابه به بافت داخلی رحم، در خارج از رحم رشد می‌کند. این بافت، در تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ یا نواحی دیگر بدن پیدا می‌شود و به شکل کیستی پر از مایع تیره و قهوه‌ای رنگ، که به آن کیست شکلاتی گفته می‌شود، در می‌آید. در ادامه مقاله درباره کیست شکلاتی بیشتر توضیح خواهیم داد.

کیست شکلاتی چیست؟

کیست شکلاتی نوعی کیست تخمدانی است که در اثر بیماری اندومتریوز ایجاد می‌شود. این بافت در تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ، یا سایر قسمت‌های حفره شکمی، رشد می‌کند و وقتی که در تخمدان‌ها قرار می‌گیرد، به آن کیست شکلاتی گفته می‌شود. این کیست‌ها، پر از مایع قهوه‌ای رنگی هستند که به دلیل خونریزی‌های قدیمی بافت اندومتریال ایجاد شده‌اند. 

کیست‌های شکلاتی، باعث درد شدید، خونریزی‌های غیرطبیعی، اختلالات قاعدگی و مشکلات باروری هستند. درمان‌های مختلفی برای این کیست‌ها وجود دارد که بسته به شدت و محل کیست، مانند داروها، جراحی یا روش‌های دیگری است.

علت کیست شکلاتی

کیست شکلاتی، به‌صورت عمده به علت بیماری اندومتریوز ایجاد می‌شود. یکی از نظریه‌ها به بازگشت قاعدگی، اشاره دارد، به این معنا که خون و بافت اندومتریال به جای اینکه از بدن خارج شود، به عقب برمی‌گردد و وارد لگن می‌شود. عوامل ژنتیکی، هورمونی و محیطی، نیز در به وجود آمدن اندومتریوز و تشکیل کیست شکلاتی اثر مهمی دارد. همچنین، داشتن سابقه خانوادگی اندومتریوز، سیستم ایمنی ضعیف و تغییرات هورمونی از دیگر عواملی هستند که خطر بروز این بیماری را افزایش می‌دهند.

علائم ایجاد کیست شکلاتی

کیست شکلاتی، علائم متنوعی دارد که از فردی به فرد دیگر متفاوت است. از جمله رایج‌ترین علائم آن، درد شدید در ناحیه لگن است که با دوره‌های قاعدگی دردناک و خونریزی‌های شدید، ارتباط دارد و در زمان‌های خاصی از ماه شدت بیشتری پیدا می‌کند. 

زنان مبتلا به کیست شکلاتی، در طول رابطه جنسی دچار درد می‌شوند، به‌ویژه در موقعیت‌هایی که فشار به ناحیه لگن وارد می‌شود. از دیگر علائم آن، مشکلات باروری، احساس خستگی، نفخ، اسهال یا یبوست اشاره کرد که به دلیل فشار کیست بر روی سیستم گوارشی یا روده‌ها ایجاد می‌شود. علاوه بر این، درد در ناحیه کمر یا پشت نیز از علائم رایج کیست شکلاتی است.

بیشتر بخوانید: لاپاراسکوپی آندومتریوز

تشخیص کیست شکلاتی

تشخیص کیست شکلاتی، از طریق ترکیب معاینه بالینی، آزمایش‌ها و روش‌های تصویربرداری انجام می‌شود. ابتدا متخصص با بررسی علائم بالینی و تاریخچه پزشکی بیمار، احتمال وجود کیست شکلاتی را بررسی می‌کند. یکی از روش‌های اصلی برای تشخیص، سونوگرافی است که به کمک آن می‌توان وجود کیست‌ها را در تخمدان‌ها مشاهده کرد.

 در برخی موارد، برای دقت بیشتر و شناسایی دقیق‌تر کیست‌ها، پزشک از سونوگرافی ترانس‌ واژینال استفاده می‌کند که تصویری واضح‌تر از ناحیه لگن ارائه می‌دهد. در صورتی که سونوگرافی، وجود کیست شکلاتی را نشان دهد، متخصص، آزمایش‌های تکمیلی مثل MRI یا سی‌تی‌اسکن را توصیه می‌کند.

 همچنین، در برخی موارد برای تأیید تشخیص و ارزیابی دقیق‌تر بافت‌های آسیب‌دیده، نیاز به لاپاراسکوپی است که در آن، پزشک، با استفاده از دوربین مخصوص، داخل شکم را مشاهده می‌کند و نمونه‌ برداری را انجام می‌دهد. این مراحل کمک می‌کند تا متخصص به‌صورت قطعی‌تری وجود کیست شکلاتی را تشخیص دهد.

درمان کیست شکلاتی

درمان کیست شکلاتی، به علائم، اندازه کیست و وضعیت سلامت عمومی بیمار بستگی دارد. در بسیاری از موارد، اگر کیست کوچک باشد و علائم شدیدی ایجاد نکند، احتمال دارد پزشک تصمیم بگیرد درمانی کم خطرتر مثل مشاهده و پیگیری منظم را پیشنهاد کند. با این حال، در صورت وجود علائم شدید یا کیست‌های بزرگ، درمان‌های دارویی یا جراحی، لازم است. 

درمان‌های دارویی مثل داروهای هورمونی شامل قرص‌های ضدبارداری، آی‌یودی هورمونی یا درمان با هورمون پروژسترون است که رشد بافت اندومتریال را کمتر کرده و درد را تسکین می‌دهد. جراحی، مانند تخلیه کیست از تخمدان‌ها باشد یا در موارد شدیدتر، برداشتن تخمدان آسیب‌دیده یا سایر بافت‌های مربوطه در بدن است.

چگونه از کیست شکلاتی پیشگیری کنیم؟

پیشگیری از کیست شکلاتی، به علت تشخیص دقیق بروز این بیماری هنوز به طور قطعی مشخص نشده است. با این حال، برخی از پیشگیری‌ها به کم شدن ریسک ابتلا به این مشکل کمک می‌کند. یکی از مهم‌ترین اقدامات، مدیریت و کنترل وضعیت هورمونی بدن است. 

استفاده از قرص‌های ضد بارداری یا روش‌های هورمونی دیگر، رشد بافت اندومتریال را کاهش می‌دهد و از به وجود آمدن کیست‌های شکلاتی جلوگیری می‌کند. همچنین، رعایت سبک زندگی سالم مانند تغذیه مناسب، ورزش منظم و استرس کم، به عملکرد بهتر سیستم ایمنی و هورمونی بدن کمک می‌کند.

سوالات متداول

آیا کیست شکلاتی خطرناک است؟

اگرچه کیست شکلاتی به‌صورت معمول خطرناک نیست، اما در صورتی که درمان نشود، باعث آسیب به تخمدان‌ها، مشکلات باروری و در موارد نادر، باعث ایجاد عوارض جدی‌تر می‌شود.

آیا کیست شکلاتی به سرطان تبدیل می‌شود؟

کیست شکلاتی خود به خود به سرطان تبدیل نمی‌شود، اما در صورتی که درمان نشود یا در مواردی که اندومتریوز شدید باشد، خطر ابتلا به سرطان تخمدان را افزایش می‌دهد. برای جلوگیری از چنین خطراتی، تشخیص و درمان به موقع بسیار مهم است.

آیا می‌توان از کیست شکلاتی پیشگیری کرد؟

استفاده از داروهای هورمونی مثل قرص‌های ضدبارداری، رشد بافت اندومتریال را مهار کند و احتمال بروز کیست‌ها را کاهش می‌دهد. همچنین، داشتن سبک زندگی سالم، تغذیه مناسب و ورزش منظم، به حفظ سلامت عمومی بدن کمک می‌کند و خطر ابتلا به اندومتریوز را کاهش می‌دهد.

سخن آخر

کیست شکلاتی، از جمله مشکلات شایع تخمدانی است. بررسی منظم وضعیت سلامت زنان، به‌ویژه از طریق آزمایش‌های پاپ اسمیر و سونوگرافی، در شناسایی زودهنگام مشکلات و جلوگیری از پیشرفت آن‌ها اثر گذار است. اگر سابقه خانوادگی اندومتریوز یا کیست شکلاتی را دارید، مشاوره و پیگیری منظم پزشکی توصیه می‌شود تا در صورت بروز هرگونه مشکل، درمان سریع را آغاز کنید.